Kýrnar

Á Neðra-Hálsi eru að jafnaði 32 mjólkandi kýr og 40 - 50 geldneyti, kýr, kvígur, kálfar og naut. Allir nautgripir eru skýrslufærðir og hafa nafn og númer. Neðri Háls er notandi að nautgripaforritinu Ískýr og er allt skýrsluhald á tölvutæku formi, og fer miðlun upplýsinga við móðurstöð ræktunarstarfsins hjá Bændasamtökunum fram með rafrænum hætti. Kvótinn í mjólk er tæp 138 þúsund lítrar á ári.

Fóður

Í lífrænni framleiðslu eru takmörk á notkun kjarnfóðurs við eldi mjólkurkúa. Það er gert til að vernda kýrnar fyrir of miklu álagi. Þannig fæst heilsuhraustari bústofn, sem gefur gæðameiri afurðir. Þá er lyfjanotkun að mestu óþörf. Fyrir þetta er hefðbundnum markmiðum um hámarksafurðir fórnað. Í lífrænni framleiðslu er meira horft til gæða en magns. Samt sem áður er stunduð ákveðin ræktunarstefna, þar sem markmiðið er að fá heilsuhraustar og afurðamiklar kýr, þar sem jafnframt er horft til byggingarlags kúnna, efnainnihalds í mjólk, hvort þær eru með góða spenagerð, lausmjólka, jafnmjólka (að júgurhlutar tæmist jafnt við mjöltun) og fleira mætti telja.

Samsetning og form fóðurs í lífrænni framleiðslu þarf að hæfa náttúrulegum þörfum, meltingarkerfi og atferli viðkomandi tegunda.

Gróffóður telst vera beitargróður, þurrhey, vothey, heymeti, hálmur, fóðurkál, fóðurrófur, repja, kartöflur, grænmetis og ávaxtaafgangar, laufblöð, ferkst og ómalað korn, þang og þari.

Í lífrænni framleiðslu skal fóður jórturdýra, svo sem hjá kúm, vera minnst 70% ferskt ómalað eða þurrkað gróffóður, mælt í kg þurrefnis á mánuði. Fyrstu þrjá mánuði eftir burð mjólkurkúa er lágmarkshlutfall gróffóðurs 60%.

Á Neðra Hálsi er ekkert kjarnfóður¹ notað við eldi mjólkurkúa. Yfir sumartíman er kúnum beitt á gras. Að auki hafa þær aðgang að heyi eftir þörfum. Þá er kúm sem átta hafa kálfa á síðstu 3 - 4 mánuðum einnig gefið graskögglar, en þeir koma í stað kjarnfóðurs. Graskögglarnir koma frá Ólafsdal en þar er starfrækt eina graskögglaverksmiðjan hér á landi.Graskögglarnir er af heðbundnum uppruna ². Í undirbúningi er að gera samning um kaup á lífrænum graskögglum.

Til að fullnæja snefilefnaþörf er gefið þangmjöl, en í því eru öll helstu snefilefni sem náttúran hefur upp á að bjóða. Þangmjölið kemur frá Þörungarverksmiðjunni á Reykhólum en öll framleiðsla þeirra hefur fengið lífræna vottun.

Kjarnfóður er ekki gróffóður og er notkun á því háð takmörkunum í lífrænum búskap. Kjarnfóður er blanda af ýmsum influttum korntegundum eins og byggi, hveiti, maís, sojabaunum og svo fiskimjöli ásamt ýmsum öðrum efnum svo sem melasa sem unnin er úr sykurreyr. Þá er vítamínum einnig bætt í fóðrið.

Kjarnfóður er notað til fóðrunar á mjólkurkúm til að auka framleiðslugetu þeirra. Með kjarnfóðurgjöf eykst átgeta kúnna á orku, þar sem 1 kg af kjarnfóðri samsvara um 1,5 til 2.0 kg af heyi ef horft er til næringarinnihalds. Aukin kjarnfóðurgjöf er svar bænda við hærri arðsemiskröfu og þrýstings frá markaði um lægra verð á matvælum. Kjarnfóður er einnig gefið nautgripum sem ættlaðir eru til kjötframleiðslu, en það eykur vaxtarhraða nautgripa.

Í mjólk og nautgripakjöti er fitusýra (Conjugated Linoleic acid) sem hefur mikil áhrif á gæði mjólkur og kjöts sem næringar. Því meir sem gefið er af kjarnfóðri, því minna er af þessari fitusýru. Því hefur verið ákveðið að hætta notkun á kjarnfóðri,til að hámarka magn þessara góðu fitusýru.

Þá hafa rannsóknir einnig sýnt að meira er af omega - 3 í mjólk og kjöti af dýrum sem ekki eru fóðruð á korni.

Í stað kjarnfóðurs eru gefnir graskögglar að vetrinum og kjarngott hey eins og þær geta borðað, en að sumri til er kúnum beitt á gras.

Lífræn mjólk er mýkri

Rannssóknir hafa sýnt fram á að kýr sem fóðraðarð eru á náttúrulegu fóðri, þ.e. ekki á kjarnfóðri, heldur eingöngu á gróffóðri eins og grasi eða heyi hafi allt að fimm sinnum meira af CLA (“conjugated linoleic acid” ) fitusýrunni í mjólkinni en þessi fitusýra er talin er vera ein besta krabbameinsvörn sem fundist hefur i matvælum fram að þessu.

Í franskri rannsókn voru tekin sýni úr brjóstum 360 kvenna. Rannsóknin benti til þess að þær konur sem voru með hæsta gildi af CLA höfðu 74% minni líkur á brjóstakrabbameini en þær sem voru með lægsta gildið. Þær konu sem voru með hæsta gildið höfðu einnig mest af CLA í sinni fæðu. Til að minnka hættu á krabbameini í brjóstum og komast í þann flokk sem er í minnstri áhættu kvað þetta varðar þurfa því samkvæmt þessu eingöngu að skipta um neyslu á mjólkurvörum frá því að nota mjólk sem framleidd er með hefðbundnum aðferðum yfir í það að nota mjólk frá framleiðendum sem eingöngu fóðra með gróffóðri ( grasi/ heyi/graskögglum).

Rannsóknir hafa sýnt að í lífrænni mjólk þar sem eingöngu er um að ræða grasfóðrun inniheldur fimmfalt meira CLA en mjólk frá kúm í hefðbundinni framleiðslu þar sem einnig er fóðrað með kjarnfóðri. CLA innihald minnkar ef gefið er hey eins og á veturna en fer hærra á sumrin þegar kúnum er beitt á gras.

Það eru fleiri atriði heldur en aukið innihald á CLA fitusýrunni sem gera lífræna mjólk framleidda án kjarnfóðurs að eftirsóttum valkost og sem skiptir miklu máli varðandi hollustu vörunnar. Rannsóknir hafa sýnt að í mjólk eru bæði omega 3 og omega 6 fitusýrur. Báðar þessar fitusýrur eru okkur lífsnauðsynlegar. Heppilegast er að þessar fitusýrur séu í jafnvægi, þ.e.a.s. að jafn mikið sé af hvorri sýru. Í slíku jafnvægi hafa þær sýnt að hafa öflugan forvarnareiginleika gagnvart hjarta og æðasjúkdómum, offitu, sykursýki, ofnæmi og sjálfsofnæmi, krabbameini, og gegn ofvirkni og ýmsum öðrum geðrænum vandamálum.¹

Nú skulum við anda duglega að okkur og skoða í rólegheitum meðfylgjandi graf. Rannsóknir hafa sýnt að fóðrun hefur afgerandi áhrif á hlutföll þessara fitusýra og með því að gefa meira hey og minna kjarnfóður breytast hlutföll til hins betra.² Ástæðan er talin sú að í grasi er meira af Omega - 3s og minna af Omega - 6s heldur en í kjarnfóðri. Ef við lítum á töfluna að þá eru grænu súlurnar fyrir omega-3 og þær gulu fyrir omega-6. Eins og sést að þá eru súlurnar tvær lengst til vinstri í jafnvægi þ.e.a.s. jafnmikið eða svipað er af omega-3 og omega-6 í mjólk þegar gefið er eingöngu gras þar sem magn af omega 3 eykst en magn af omega 6 minnkar. Súlurnar í miðjunni sýna hlutfallið þegar fóðrað er með 2/3 gras og rest með kjarnfóðri og súlurnar lengst til hægri þegar fóðrað er með grasi að 1/3 og þá 2/3 með kjarnfóðri.

Kýr sem aldar eru á grasi eingöngu gefa líka efnameiri mjólk svo sem af beta-carotíni, vítamín A, og vítamín E. Ástæðan liggur í því að kýr sem fóðraðar eru eingöngu á grasi gefa minni mjólk og það gerir það að verkum að mjólkin verður hlutfallslega efnameiri. Þetta getur skapað vandamál hjá framleiðendum þar sem framleiðslan minnkar, en er mikil blessun fyrir neytendur þar sem hvert glas af mjólk er fullt glas af bætiefnum.³

• Til að fræðast meira um EFA fitusýrur (essentaly fatty acid) : http://www.flax.com/newlibrary/ESSENT.html which contains summaries of a large number of published studies about omega-6 and omega-3 fatty acids. Or refer to The Omega Diet, a book I co-authored with internationally acclaimed fatty acid expert, Dr. Artemis Simopoulos. The Omega Diet has 24 pages of pertinent scientific references.
• The data comes from: Dhiman, T. R., G. R. Anand, et al. (1999). “Conjugated linoleic acid content of milk from cows fed different diets.” J Dairy Sci 82(10): 2146-56.
• Jensen, S. K., A. K. Johannsen, et al. (1999). “Quantitative secretion and maximal secretion capacity of retinol, beta-carotene and alpha-tocopherol into cows' milk.” J Dairy Res 66(4): 511-22.

"Fengið á http://eatwild.com, heimasíðu Jo Robinson's með leyfi Jo Robinson, Efnið er úr bókinni , Why Grassfed is Best!"

Jo Robinson er á lista yfir söluhæstu höfundana hjá New York Times . Til að læra meira um aukin gæði matvæla vegna grasfóðrunar og áhrifa þess á heilsuna og eða til að kaupa bók hennar , Why Grassfed Is Best! eða The Omega Diet, farið á eatwild.com eða hringið í síma 206-463-4156 í gegnum West Coast business hours.

Um omega fitursýrur

Omega fitusýrurnar eru taldar lífsnauðsylegar heilsu fólks til að viðhalda heilbrigðri líkamsstarfsemi. Þær eru m.a. taldar nauðsynlegar til að sjónhimnur starfi eðlilega, fyrir taugakerfið og starsemi nýrnahettana. Þá eru þær taldar nauðsynlegar fyrir taugaboð í heila og hafa ýmis geðræn vandamál eins og ofvirkni hjá börnum og deburð eða þunglyndi verið rakið til skorts á þessum fitusýrum. Þá geta þær haft öflugan forvarnareiginleika gagnvart hjarta og æðasjúkdómum, offitu, sykursýki, ofnæmi og sjálfsofnæmi og krabbameini.

Þessar fitusýrur getur maðurinn ekki framleitt sjálfur svo við verðum að fá þær úr fæðunni. Mest er af omega fitusýrum í fiski og svo í fleiri fæðutegundum en í minna mæli.

Nauðsynlegt er að jafnvægi ríki í neyslu á omega fitusýrum þar sem of mikið af omega-6 hindrar upptöku á omega 3.

Þá hefur ofneysla á omega 6 tengst sem sterkur orsakavaldur fyrir ýmsum sjúkdómum svo sem krabbameins, hjartasjúkdómum og öðrum þeim sjúkdómum sem hún að öðru leyti vinnur gegn sé hún í réttu hlutfalli við omega 3. Æskilegast er að hlutföllin séu 1:1 og í mesta lagi 20:1

Omega 6 er í ríkum mæli í korni, soyjaafurðum, flestum jurtaolíum, jurtasmjöri og smjörlíki. Aðal uppspretta omega 3 er í laufi grasa og í svifplöntum og þörungum. Það er ástæðan fyrir því að mjólk og kjöt frá nautgripum sem fóðraðar eru á grasi eingöngu eru hærri í omega 3 en nautgripir sem einnig eru fóðraðir á kornvöru. Fiskur er hár í omega 3 af því að hann borðar minni fiska sem áður hafa borðað enn minni fiska sem lifað hafa á þörungum og svifplöntum.